Kontrola w firmie serwisowej zaczyna się od kart urządzeń, a kończy na sprawdzeniu, czy technik, który podpisał protokół, ma ważny certyfikat właściwej kategorii. Od 11 marca 2024 roku podstawą jest rozporządzenie (UE) 2024/573, które zastąpiło 517/2014. Zmienia trzy rzeczy naraz: tempo wygaszania kwot na wodorofluorowęglowodory, listę urządzeń, których nie wolno wprowadzać do obrotu, oraz zakres szkoleń i certyfikacji. Poniżej to, co z tego dotyczy twojej roboty, a nie importera czynnika.
Kwoty: mechanizm, który podnosi ceny
Ilość HFC, jaką można wprowadzić na rynek UE, jest liczona w tonach ekwiwalentu CO2 i maleje według harmonogramu aż do zera w 2050 roku. Producent, który chce sprzedać tonę R-410A, zużywa 2088 ton kwoty; ta sama tona R-32 to 675 ton. Efekt widać w cenniku, a nie w przepisie: czynniki o wysokim GWP drożeją najszybciej i pierwsze znikają z hurtowni.
Zakazy wprowadzania do obrotu
Załącznik IV rozporządzenia wymienia urządzenia, których nie wolno wprowadzać do obrotu po określonej dacie. Zakaz dotyczy wprowadzania do obrotu, a nie serwisowania urządzeń już zainstalowanych - te obsługujesz normalnie do końca ich życia.
| Data | Czego dotyczy |
|---|---|
| 1 stycznia 2025 | samodzielne urządzenia chłodnicze zawierające F-gazy o GWP 150 i wyższym |
| 1 stycznia 2027 | klimatyzatory i pompy ciepła typu split o napełnieniu poniżej 3 kg, zawierające F-gazy o GWP 750 i wyższym |
| 1 stycznia 2029 | kolejne grupy urządzeń typu split o mocy do 12 kW |
| 1 stycznia 2032 | samodzielne klimatyzatory i pompy ciepła o mocy do 12 kW zawierające F-gazy |
| 1 stycznia 2035 | pozostałe urządzenia typu split zawierające F-gazy o GWP 150 i wyższym |
Terminy z załącznika IV mają wyjątki dla urządzeń, w których zastosowanie czynnika o niższym GWP jest wykluczone ze względów bezpieczeństwa w danym miejscu instalacji. Zanim powołasz się na datę w ofercie dla klienta, sprawdź aktualne brzmienie załącznika - lista była nowelizowana i będzie nowelizowana dalej.
Certyfikacja personelu
Certyfikaty wydane na podstawie rozporządzenia 517/2014 zachowują ważność na warunkach, na jakich zostały wydane. Zmienia się natomiast zakres kształcenia: państwa członkowskie mają czas do 12 marca 2027 roku na dostosowanie programów szkoleń i certyfikacji tak, żeby obejmowały alternatywy dla F-gazów - czynniki naturalne, czynniki palne, dwutlenek węgla i związane z nimi wymagania bezpieczeństwa.
| Kategoria | Zakres uprawnień |
|---|---|
| I | pełny zakres: kontrola szczelności, odzysk, instalacja, naprawa, likwidacja |
| II | kontrola szczelności bez ingerencji w obieg oraz pozostałe czynności przy urządzeniach o napełnieniu poniżej 3 kg |
| III | odzysk czynnika z urządzeń o napełnieniu poniżej 3 kg |
| IV | kontrola szczelności bez ingerencji w obieg |
Firma prowadząca instalację, serwis i likwidację urządzeń musi mieć certyfikat dla przedsiębiorstw. Personel wykonujący czynności - certyfikat osobisty odpowiedniej kategorii. Kontrola sprawdza jedno i drugie, a przy okazji dokumentację urządzeń.
Kontrole szczelności
| Ilość czynnika | Częstotliwość kontroli | Dodatkowe wymagania |
|---|---|---|
| 5 t CO2e i więcej | co 12 miesięcy | - |
| 50 t CO2e i więcej | co 6 miesięcy | - |
| 500 t CO2e i więcej | co 3 miesiące | stały system wykrywania wycieków |
| urządzenia hermetycznie zamknięte, oznakowane | próg zaczyna się od 10 t CO2e | - |
Jeżeli urządzenie ma zainstalowany i sprawdzany system wykrywania wycieków, częstotliwość kontroli można zmniejszyć o połowę. Po wykryciu i usunięciu nieszczelności wykonujesz kontrolę sprawdzającą w ciągu miesiąca.
Dokumentacja w Polsce
- karta urządzenia w Centralnym Rejestrze Operatorów dla urządzeń od 5 t CO2e;
- wpis po każdej czynności: data, zakres, rodzaj i masa czynnika dodanego i odzyskanego, dane technika i numer certyfikatu;
- sprawozdanie roczne do Biura Ochrony Warstwy Ozonowej i Klimatu dla podmiotów objętych obowiązkiem;
- przechowywanie dokumentacji przez okres wskazany w przepisach krajowych.
Co z tego wynika dla wyposażenia serwisu
Przepis nie mówi wprost, co kupić, ale trzy jego skutki widać w torbie serwisanta.
- czynnik drożeje z każdą redukcją kwoty, więc odzyskany R-410A jest dziś towarem, a nie kłopotem - stacja odzysku zwraca się szybciej niż pod poprzednim rozporządzeniem;
- karta urządzenia wymaga mas, a nie szacunków, więc waga z odczytem bezprzewodowym przestaje być wygodą i staje się źródłem danych do wpisu;
- kontrola szczelności wraca co 3, 6 albo 12 miesięcy, więc wykrywacz z czujnikiem na dziesięć lat rozkłada koszt na kilkadziesiąt przeglądów zamiast na jeden.
Jak przeliczyć napełnienie na tony ekwiwalentu CO2
Cała sprawozdawczość opiera się na jednym mnożeniu: masa czynnika w kilogramach razy GWP, podzielone przez tysiąc, daje tony ekwiwalentu CO2. Od wyniku zależy, czy urządzenie w ogóle trafia do rejestru, więc pięć wartości GWP z tabeli poniżej miej w głowie tak samo jak numer do hurtowni.
| Czynnik | GWP | Masa dająca 5 t CO2e | Masa dająca 50 t CO2e |
|---|---|---|---|
| R-404A | 3922 | 1,27 kg | 12,7 kg |
| R-410A | 2088 | 2,39 kg | 23,9 kg |
| R-134a | 1430 | 3,50 kg | 35,0 kg |
| R-32 | 675 | 7,41 kg | 74,1 kg |
| R-454B | 466 | 10,7 kg | 107 kg |
Stąd bierze się wniosek, który przestawia rozkład obowiązków w serwisie: pompa ciepła na R-32 z napełnieniem poniżej 7,4 kg nie wymaga karty urządzenia, a ta sama moc na R-410A z napełnieniem 3 kg już tak. Przy przezbrajaniu obiektu z R-404A na czynnik o niższym GWP znika kwartalna kontrola. Razem z nią potrafi zniknąć cały obowiązek rejestrowy.
Przepisy będą się jeszcze zmieniać - harmonogram sięga 2050 roku i kolejne nowelizacje są pewne. Stała pozostaje jedna rzecz: technik, który mierzy i zapisuje, przechodzi kontrolę bez nerwów. Technik, który dolewa na oko i wpisuje z pamięci, ma problem niezależnie od tego, które rozporządzenie akurat obowiązuje.
