Rurociąg położony, kielichy zakręcone, izolacja nasunięta, a inwestor pyta, czy klimatyzacja ruszy jeszcze dziś. Kusi, żeby podnieść ciśnienie, obejść złącza pianką i po dwudziestu minutach uznać, że trzyma. Za miesiąc wracasz na to samo urządzenie, tyle że teraz ten sam nieszczelny kielich kosztuje odzysk, drugą próżnię i drugie napełnienie - przy R-454B to kilkaset złotych samego czynnika. Próba azotem jest ostatnim momentem, w którym błąd kosztuje jeszcze tylko czas, i dlatego jej się nie skraca nawet na dwóch metrach rury.
Dlaczego azot
- jest suchy - nie wnosi wilgoci do obiegu, która potem musi wyjść przez pompę próżniową;
- jest obojętny - nie reaguje z olejem sprężarkowym ani z miedzią;
- jest tani w porównaniu z każdym czynnikiem chłodniczym;
- nie jest F-gazem, więc jego uwolnienie nie wymaga odzysku ani wpisu do karty urządzenia.
Do prób nie używaj sprężonego powietrza ani tlenu. Powietrze wnosi wilgoć, a przede wszystkim tworzy z olejem sprężarkowym i z resztkami czynnika mieszaninę, która pod ciśnieniem może zapłonąć. Tlen w kontakcie z olejem zapala się samoistnie. Butla azotu musi mieć reduktor z zaworem bezpieczeństwa - bez niego 200 bar z butli trafia wprost do instalacji zaprojektowanej na 40.
Jakie ciśnienie próbne
Ciśnienie próbne podaje producent urządzenia w dokumentacji techniczno-ruchowej i to ono jest wiążące. Norma EN 378-2 rozdziela próbę wytrzymałości i próbę szczelności - to dwie różne czynności o różnych ciśnieniach. Na instalacji split robisz tę drugą.
| Instalacja | Typowe ciśnienie próbne | Uwagi |
|---|---|---|
| Split na R-410A, R-32, R-454B | 40–41,5 bar | wartość z dokumentacji jednostki zewnętrznej |
| Instalacja na R-134a | 10–14 bar | niższe ciśnienia robocze |
| Chłodnictwo komercyjne R-448A, R-404A | 25–30 bar po stronie wysokiej | strona niska osobno, według PS |
| Układ z czynnikiem palnym A3 | według dokumentacji | próba wyłącznie azotem, bez gazu znacznikowego z wodorem przy pracy w strefie |
Nie podnoś ciśnienia „dla pewności" powyżej wartości podanej przez producenta. Przekroczenie PS instalacji nie daje lepszej próby, tylko rozszczelniony wymiennik i utratę gwarancji.
Procedura
- zamknij zawory jednostki zewnętrznej - próbę robisz na rurociągu i jednostce wewnętrznej, nie na fabrycznie napełnionym agregacie;
- podepnij do portu serwisowego oprawę zaworową - SM382VINT zapisze przebieg próby, GS322C wystarczy, gdy odczytasz ciśnienie ręcznie;
- podłącz węże z zaworami kulowymi przy końcówkach (HR3B) - po próbie odłączysz je bez gubienia azotu z bloku;
- podnoś ciśnienie stopniami: najpierw 3–5 bar i obejście wszystkich złączy, potem połowa ciśnienia próbnego, dopiero na końcu wartość docelowa;
- przy każdym stopniu sprawdź złącza pianką albo płynem do wykrywania nieszczelności - duży wyciek znajdziesz od razu i nie zmarnujesz całej butli;
- po osiągnięciu ciśnienia próbnego zamknij zawory i zapisz ciśnienie oraz temperaturę otoczenia;
- odczekaj minimum 12 godzin, w praktyce dobę - krótsza próba nie wykryje wycieku rzędu kilkudziesięciu gramów rocznie;
- po próbie odczytaj ciśnienie i temperaturę ponownie i przelicz na warunki początkowe;
- zrzuć azot, ale nie do zera - zostaw nadciśnienie 0,2–0,3 bar do momentu podłączenia pompy próżniowej.
Poprawka na temperaturę
Azot w zamkniętej instalacji zachowuje się jak gaz doskonały: ciśnienie bezwzględne zmienia się proporcjonalnie do temperatury bezwzględnej. Przy 40 bar nadciśnienia i temperaturze 20 °C jeden kelwin różnicy to około 0,14 bar zmiany wskazania. Rura na dachu, która rano ma 8 °C, a w południe 30 °C, pokaże ci różnicę ponad 3 bar bez żadnej nieszczelności.
- przelicz według zależności: ciśnienie bezwzględne końcowe = ciśnienie bezwzględne początkowe × (temperatura końcowa w kelwinach ÷ temperatura początkowa w kelwinach);
- ciśnienie bezwzględne to wskazanie na tarczy plus około 1 bar;
- mierz temperaturę rury, nie powietrza - rura miedziana w słońcu ma kilkanaście kelwinów więcej niż otoczenie;
- jeżeli po przeliczeniu ciśnienie spadło o więcej niż 0,1 bar, instalacja jest nieszczelna.
Gaz znacznikowy i szukanie wycieku
Jeśli próba wypadła negatywnie, a pianka nic nie pokazała, przechodzisz na mieszaninę 95 % azotu z 5 % wodoru. Wodór jest najmniejszą cząsteczką, jaką wprowadzisz do instalacji, i przechodzi przez nieszczelności, na których czynnik jeszcze nic nie pokaże. Ten gaz nośny obsługują DR58EU i DRX3. Wykrywacz na podczerwień reaguje na czynniki chłodnicze, nie na wodór - jego kolej przychodzi dopiero po napełnieniu układu.
Najczęstsze błędy
- próba trwająca 20 minut - wykryje tylko wyciek, który i tak byłoby słychać;
- brak zapisu temperatury na początku próby, przez co nie da się ocenić wyniku;
- próba przy otwartych zaworach jednostki zewnętrznej: azot pod ciśnieniem próbnym trafia na fabryczne napełnienie i wypycha je do rurociągu;
- lutowanie bez przepływu azotu 2–5 l/min, a potem próba szczelności na instalacji pełnej zgorzeliny;
- zrzut azotu przez zawór Schradera do zera i zostawienie instalacji otwartej na noc.
Dobrze zrobiona próba kosztuje jedną wizytę i pół butli azotu. Źle zrobiona kosztuje odzysk, drugą próżnię, drugie napełnienie i rozmowę z klientem o tym, dlaczego klimatyzacja przestała chłodzić po miesiącu.
