Split w biurze chłodzi gorzej niż rok temu. Ciśnienie ssania z grubsza takie jak zwykle, sprężarka pracuje, właściciel dopytuje, czy „nie trzeba dolać". Dolanie bez pomiaru rozwiąże problem na dwa tygodnie albo pogłębi go na stałe. Odpowiedź siedzi w dwóch liczbach: przegrzanie mówi, ile ciepła czynnik przyjął po odparowaniu, czyli czy parownik jest wykorzystany; dochłodzenie mówi, ile oddał po skropleniu, czyli ile czynnika naprawdę jest w układzie. Dopiero para tych liczb odróżnia ubytek od zapchanego filtra i od przeładowania.
Co dokładnie liczysz
- przegrzanie = temperatura rury ssawnej − temperatura nasycenia odpowiadająca ciśnieniu ssania;
- dochłodzenie = temperatura nasycenia odpowiadająca ciśnieniu tłoczenia − temperatura rury cieczowej;
- przy mieszaninach zeotropowych z poślizgiem (R-407C, R-454B) do przegrzania bierzesz temperaturę punktu rosy, a do dochłodzenia temperaturę punktu pęcherzyków;
- przegrzanie na parowniku i przegrzanie całkowite przy sprężarce to dwie różne wartości - różnica to zysk ciepła na rurze ssawnej.
Poślizg mieszaniny to miejsce, w którym najczęściej powstaje błąd. R-454B ma poślizg rzędu 1,5 K, R-407C przekracza 6 K - przy tym drugim pomylenie punktu rosy z punktem pęcherzyków przesuwa wynik o więcej, niż wynosi całe okno prawidłowego przegrzania. Cyfrowa oprawa zaworowa taka jak SM482VINT wybiera właściwy punkt sama, bo ma wgraną charakterystykę ponad osiemdziesięciu czynników. Na tarczy analogowej pilnujesz tego głową.
Gdzie przypinasz sondy
- rura ssawna: 15–20 cm przed przyłączem sprężarki, na prostym odcinku, z odsłoniętą powierzchnią metalu;
- rura cieczowa: za skraplaczem, przed zaworem rozprężnym, poza strumieniem powietrza z wentylatora;
- zdejmij izolację na szerokość szczęki i oczyść rurę - warstwa kleju albo brudu przesuwa odczyt o 2–3 K w stronę temperatury otoczenia;
- zaciśnij zacisk rurowy JL3PCINT albo TC24 na rurze i osłoń miejsce pomiaru kawałkiem izolacji;
- poczekaj na stabilizację - zacisk Job Link® stabilizuje odczyt w trzy sekundy, przyklejona taśmą termopara potrzebuje kilku minut;
- zapisuj dopiero po 10–15 minutach ustabilizowanej pracy urządzenia, nie zaraz po starcie.
Zacisk założony na rurę z resztką izolacji mierzy temperaturę izolacji, nie czynnika. Aplikacja policzy z tego przegrzanie, które nie istnieje, a ty ustawisz napełnienie pod błędny odczyt. To najczęstsza przyczyna przeładowanych układów po serwisie.
Wartości odniesienia
| Układ | Przegrzanie | Dochłodzenie |
|---|---|---|
| Klimatyzacja split z zaworem rozprężnym | 4–8 K na parowniku | 5–8 K |
| Klimatyzacja z kapilarą lub dyszą stałą | według tabeli producenta, zwykle 5–15 K | nie jest parametrem nastawczym |
| Pompa ciepła powietrze-woda, tryb grzania | 4–10 K | 3–8 K |
| Chłodnictwo komercyjne, temperatura średnia | 6–10 K | 4–6 K |
| Przegrzanie całkowite przy sprężarce | 8–14 K | nie dotyczy |
Zawsze mają pierwszeństwo wartości z dokumentacji urządzenia. Tabela wyżej służy do tego, żeby wiedzieć, kiedy odczyt jest podejrzany, a nie do ustawiania napełnienia bez zaglądania do instrukcji.
Diagnostyka: co znaczy dana para wartości
| Przegrzanie | Dochłodzenie | Najbardziej prawdopodobna przyczyna |
|---|---|---|
| wysokie | niskie | za mało czynnika, wyciek |
| niskie | wysokie | przeładowanie układu |
| wysokie | wysokie | ograniczenie przepływu: zapchany filtr, zawór rozprężny, zdławiona rura cieczowa |
| niskie | niskie | sprężarka nie tłoczy, zawór zwrotny przepuszcza |
| prawidłowe | niskie | ubytek na wczesnym etapie albo zbyt duży przepływ przez zawór rozprężny |
| prawidłowe | wysokie | zabrudzony skraplacz, uszkodzony wentylator, obecność gazów nieskraplających |
Typowe pułapki
- pomiar przy nieustabilizowanym układzie - pierwsze 10 minut po starcie nie nadaje się do wniosków;
- temperatura zewnętrzna poza zakresem, w którym producent podaje wartości odniesienia;
- zabrudzony parownik: przegrzanie rośnie, choć czynnika jest tyle, ile trzeba;
- zawór rozprężny elektroniczny sterowany przez własny algorytm - układ sam pilnuje przegrzania i twoja korekta napełnienia nie ma na nie wpływu;
- pomiar dochłodzenia przy pracy w trybie odszraniania albo tuż po nim;
- zapomniane zerowanie przetwornika ciśnienia; dryf 0,3 bar to przy R-410A około 1,5 K błędu w temperaturze nasycenia.
Jak to wygląda w praktyce
Na typowym splicie podpinasz zestaw JL3KR4INT: dwie sondy ciśnienia na porty serwisowe, dwa zaciski rurowe na rurę ssawną i cieczową. Włączasz urządzenie na chłodzenie z maksymalną wydajnością, czekasz kwadrans i patrzysz na cztery liczby jednocześnie. Jeśli przegrzanie idzie w górę, a dochłodzenie w dół w czasie pracy, masz ubytek - i nie musisz na to czekać do następnego sezonu.
Przegrzanie docelowe przy dyszy stałej
W układach bez zaworu rozprężnego przegrzanie nie jest wartością stałą - zależy od temperatury powietrza wchodzącego na parownik i od temperatury zewnętrznej. Producent podaje tabelę przegrzania docelowego i to z niej odczytujesz wartość dla warunków, w jakich akurat pracujesz. Reguła jest prosta: im cieplej i wilgotniej w pomieszczeniu, tym wyższe przegrzanie docelowe; im goręcej na zewnątrz, tym niższe.
- zmierz temperaturę termometru mokrego powietrza wchodzącego na parownik - do tego służy sonda psychrometryczna;
- zmierz temperaturę suchą powietrza wchodzącego na skraplacz;
- odczytaj przegrzanie docelowe z tabeli producenta dla tej pary wartości;
- porównaj z przegrzaniem zmierzonym: różnica powyżej 3 K oznacza korektę napełnienia;
- przy temperaturze zewnętrznej poniżej 20 °C metoda przestaje być wiarygodna - poczekaj na cieplejszy dzień albo napełnij układ metodą ważoną.
W układzie z zaworem rozprężnym odwrotnie: przegrzanie utrzymuje sam zawór, więc napełnienie ustawiasz po dochłodzeniu, a przegrzanie służy tylko do sprawdzenia, czy zawór pracuje. Przegrzanie skaczące w zakresie kilku kelwinów co kilkadziesiąt sekund to zawór polujący - najczęściej z powodu źle przymocowanej czujki na rurze ssawnej albo utraty napełnienia w elemencie termostatycznym.
Wynik zapisujesz w protokole z warunkami, w jakich powstał: temperatura zewnętrzna, temperatura w pomieszczeniu, tryb pracy, czas od startu. Bez tych czterech informacji liczba nie ma wartości porównawczej i za rok nikt nie będzie wiedział, czy przegrzanie 9 K to było dużo, czy w sam raz.
