Zgłoszenie: monoblok 12 kW na R-290 nie dogrzewa, podejrzenie ubytku przy jednostce zewnętrznej. Zanim otworzysz obieg, policz jedno. W urządzeniu siedzi około 1,4 kg propanu, a dolna granica wybuchowości to 2,1 % objętości, czyli 0,038 kg na metr sześcienny powietrza. Ten ładunek wystarczy, żeby doprowadzić do granicy wybuchowości pomieszczenie o kubaturze 37 m³ - tyle ma przeciętny garaż, do którego ktoś chciałby wnieść urządzenie, „żeby wygodniej się pracowało".
Reszta parametrów R-290 wygląda znakomicie: GWP równe 3, zerowy potencjał niszczenia ozonu, wysoka wydajność objętościowa i temperatura samozapłonu 470 °C. Cała robota polega na tym, żeby to, co palne, nigdy nie spotkało się z tym, co iskrzy.
Ile propanu jest w pompie ciepła
Typowa pompa monoblok o mocy 8–16 kW ma od 0,9 do 1,6 kg R-290 w hermetycznym obiegu na zewnątrz budynku. Producent podaje na tabliczce napełnienie i minimalną kubaturę pomieszczenia dla wersji wewnętrznych. Jeżeli demontujesz urządzenie i wnosisz je do garażu, żeby wygodniej pracować, przenosisz razem z nim całą strefę zagrożenia wybuchem.
1 kg propanu, który wycieknie do pomieszczenia o kubaturze 26 m³, daje stężenie równe dolnej granicy wybuchowości. Garaż jednostanowiskowy ma około 40 m³. Dlatego układy na R-290 serwisujesz na zewnątrz albo w pomieszczeniu z czynną wentylacją mechaniczną i kontrolą stężenia.
Narzędzia: co musi mieć certyfikat, a co nie
Zasada jest prosta: wszystko, co pracuje w strefie zagrożenia wybuchem i może dać iskrę, musi być dopuszczone. Pompa próżniowa ma silnik, stacja odzysku ma silnik i wyłącznik, wykrywacz ma grzany element - to są urządzenia, o które chodzi.
| Przyrząd | Dopuszczenie | Uwagi |
|---|---|---|
| VP633, VP833, VPX33 | ATEX | pompy próżniowe 170, 225 i 280 l/min (10,2–16,8 m³/h), próżnia końcowa 15 mikronów |
| MR53INT | ATEX | stacja odzysku czynnika do A2L i A3 |
| DRX3 | ATEX | wykrywacz nieszczelności z podgrzewaną diodą, czułość 1 g/rok |
| GS329C | nie dotyczy | analogowa oprawa zaworowa ze skalą R-290, R-600a, R-1270 - bez elektroniki |
| SNCV1 | nie dotyczy | próbnik napięcia; poza strefą zagrożenia wybuchem |
Cyfrowa oprawa zaworowa i sondy Job Link® nie mają certyfikatu ATEX. W strefie mierzysz ciśnienia analogową oprawą zaworową GS329C, która ma skalę pod czynniki A3 i ani jednego elementu elektrycznego. Poza strefą wracasz do elektroniki. Granicę strefy wyznacza producent pompy ciepła w dokumentacji techniczno-ruchowej, nie serwisant na budowie.
Przygotowanie stanowiska
- ustal, gdzie kończy się strefa zagrożenia wybuchem - dane masz w dokumentacji techniczno-ruchowej urządzenia;
- usuń ze strefy źródła zapłonu: palnik, nagrzewnicę, przedłużacz z gniazdem, telefon położony na obudowie;
- zapewnij przewietrzanie; propan jest cięższy od powietrza i zbiera się przy posadzce, w kanałach i studzienkach;
- przygotuj gaśnicę proszkową w zasięgu ręki;
- włącz wykrywacz z certyfikatem ATEX i sprawdź tło jeszcze przed rozpoczęciem pracy;
- ustaw stanowisko tak, żeby wylot pompy próżniowej i stacji odzysku był skierowany na zewnątrz.
Serwis obiegu krok po kroku
- odłącz zasilanie urządzenia i potwierdź brak napięcia próbnikiem;
- odzyskaj czynnik stacją z certyfikatem ATEX, na przykład MR53INT, do butli przeznaczonej do gazów palnych;
- przedmuchaj obieg azotem - bez tego resztka propanu zostaje w oleju sprężarki i wraca przy lutowaniu;
- lutuj wyłącznie w przepływie azotu 2–5 l/min, po potwierdzeniu wykrywaczem, że stężenie w otoczeniu wynosi zero;
- po naprawie zrób próbę szczelności azotem, dopiero potem próżnię;
- odciągnij układ pompą z certyfikatem ATEX (VP833 albo VPX33) poniżej 500 mikronów i wykonaj test zaniku próżni;
- napełnij układ ważoną ilością czynnika według tabliczki znamionowej - R-290 napełnia się cieczą, przy wyłączonej sprężarce;
- sprawdź szczelność wykrywaczem po uruchomieniu i pod ciśnieniem roboczym.
Nigdy nie próbuj ciśnienia sprężonym powietrzem ani tlenem. Mieszanina propanu z powietrzem pod ciśnieniem jest wybuchowa, a tlen w kontakcie z olejem sprężarkowym zapala się bez źródła iskry. Do prób służy wyłącznie azot bez tlenu (OFN).
Najczęstsze błędy przy R-290
- używanie zwykłej pompy próżniowej „bo to tylko chwila" - silnik uniwersalny iskrzy na szczotkach przez cały czas pracy;
- pominięcie przedmuchu azotem przed lutowaniem; propan rozpuszczony w oleju wychodzi dokładnie w momencie podgrzania rury;
- napełnianie fazą gazową, żeby „przyspieszyć" - kończy się niedopełnionym układem i zaniżonym dochłodzeniem;
- praca w wykopie albo w studzience przy jednostce zewnętrznej: propan spływa w dół i tam zostaje;
- brak wpisu w dokumentacji serwisowej - R-290 nie podlega F-gazom, ale obowiązek prowadzenia dokumentacji technicznej urządzenia zostaje.
Czym R-290 różni się w pomiarach
Propan pracuje przy ciśnieniach niższych niż R-410A i zbliżonych do R-22, więc tarcza ze skalą R-22 pokazuje sensowny zakres ciśnienia. Skali temperatury nasycenia z niej nie odczytujesz - dla propanu wygląda inaczej. Napełnienia są małe, od kilkuset gramów do dwóch kilogramów, więc każdy gram waży procentowo dużo: rozdzielczość wagi 50 g przy napełnieniu 900 g to już ponad 5 % niepewności.
| Parametr | R-290 | Uwagi dla serwisu |
|---|---|---|
| GWP | 3 | poza systemem kwot F-gazowych |
| Dolna granica wybuchowości | 2,1 % objętości | około 0,038 kg na metr sześcienny |
| Temperatura samozapłonu | 470 °C | palnik i grzałka to źródła zapłonu |
| Gęstość par | cięższe od powietrza | gromadzi się przy posadzce i w studzienkach |
| Napełnienie w pompie monoblok 8–16 kW | 0,9–1,6 kg | wartość z tabliczki znamionowej jest wiążąca |
Zapach też nie jest sygnałem ostrzegawczym, na którym można polegać. Propan chłodniczy nie jest nawaniany tak jak gaz opałowy, bo dodatek zapachowy zanieczyściłby obieg. Jedynym wiarygodnym wskaźnikiem stężenia jest wykrywacz z certyfikatem ATEX włączony przed rozpoczęciem pracy i pozostawiony w pobliżu na cały czas roboty.
Praca z propanem nie jest trudniejsza od pracy z R-410A. Jest tylko mniej wybaczająca: ten sam błąd, który przy HFC kończy się wypuszczeniem czynnika, tutaj kończy się pożarem. Cała różnica siedzi w przygotowaniu stanowiska i w tym, żeby narzędzia z certyfikatem leżały w aucie, zanim pojedziesz na zgłoszenie.
